Wydawnictwo Jedność
Biblioteka Niepodległości, Biblioteka Narodowa

Biblioteka Niepodległości, Biblioteka Narodowa

Biblioteka Niepodległości

Udostępnij

 Polska odzyskała niepodległość w listopadzie 1918 roku. Książki, a szerzej – słowo drukowane odegrało w tym dziejowym dramacie rolę uporczywego, sumiennego suflera. Nie możecie zapomnieć, Polacy, że jesteście Polakami, że nie wolno wam pogodzić się z podległością – bo stracicie swoje słowo, swoją wolność, swoją duszę. To podpowiadał w czasach bez polskiego państwa Pan Tadeusz Mickiewicza, książki Sienkiewicza, tomiki Słowackiego i Konopnickiej, Wesele Wyspiańskiego, powieści Żeromskiego – aż po wydany w 1912 roku Katechizm polskiego dziecka Bełzy, z powtarzanym tyle razy potem wierszykiem: Kto ty jesteś…? 

 

o podpowiadały, w różnych, ścierających się między sobą wersjach, drukowane programy politycznej i społecznej walki o odrodzenie: od ulotek i odezw konfederatów barskich czy powstańców Kościuszki, manifestów 1831 i 1863 roku, czasopism Wielkiej Emigracji – demokratów i monarchistów, aż po Myśli nowoczesnego Polaka i ten afisz Rady Regencyjnej, który obwieszczał przekazanie Piłsudskiemu władzy wojskowej w odrodzonej Polsce.

Ów przechowywany w Bibliotece Narodowej afisz, wpisany ostatnio na Listę Pamięci Świata UNESCO, podobnie jak rękopis Przedwiośnia Stefana Żeromskiego i jedyny zachowany pierwodruk broszury Czy Polacy wybić się mogą na niepodległość – od której w roku 1800 zaczynała się debata nad drogami do odbudowy polskiego państwa – to jakby inicjały owego zbiorowego ducha, jakiego w naszej historii wyraziło słowo niepodległe i gromadząca je w zbiór żywej pamięci książnica.

Taka jest geneza i rola samej Biblioteki Narodowej. Powstała ona w odpowiedzi na zagrożenie polskiej niepodległości. To, że niepodległości już nie ma w Rzeczypospolitej, dotarło do jej obywateli w roku 1733, kiedy to sąsiedzi przysłali swoje armie, by narzucić w elekcji takiego króla, jakiego chciała caryca w Petersburgu, a nie takiego, jakiego chcieli obywatele. W odpowiedzi na to wyzwanie zaczyna się dzieło samonaprawy Rzeczypospolitej: żeby odzyskała siłę do niepodległości, do walki o nią. Kamieniem milowym na tej drodze stało się otwarcie w roku 1747 roku w Warszawie biblioteki publicznej, jednej z pierwszych w Europie. Założona przez dwóch biskupów, braci-bibliofilów Andrzeja i Józefa Załuskich, udostępniała imponujący zbiór ponad 300 tysięcy książek. W nim zapisana była pamięć i kulturowa wartość niepodległości: kroniki i prawa Rzeczypospolitej oraz już utrwalone w piśmie cuda języka polskiego: od Mikołaja Reja i Jana Kochanowskiego po Ignacego Krasickiego.

Doskonale zrozumieli to znaczenie Biblioteki Narodowej ci, którzy chcieli ostatecznie zniszczyć niepodległość Polski. Po klęsce powstania Kościuszki caryca Katarzyna poleciła feldmarszałkowi Suworowowi natychmiast zabrać z polskiej stolicy symbole kulturowej niezależności Rzeczypospolitej. Przede wszystkim Bibliotekę. 2 stycznia 1795 roku ruszył transport całości tych zbiorów (już ponad pół miliona książek i rękopisów) do Petersburga. Zabrać polskiemu narodowi politycznemu jego tradycje państwowe i jego oświecenie, ich materialne podstawy – to był cel tej operacji. Powtórzyła się ona dokładnie tak samo, kiedy Polacy znów zechcieli sięgnąć po niepodległość: w roku 1831. Po klęsce powstania listopadowego, car Mikołaj I nakazał zabranie z ponownie zdobytej Warszawy tego, co stanowiło o jej kulturowej sile: zbiorów bibliotecznych, które z trudem udało się odtworzyć.  Zlikwidowany został Uniwersytet Warszawski i Towarzystwo Przyjaciół Nauk, a ich zbiory biblioteczne i artystyczne skonfiskowane. Ponad 150 tysięcy książek wywieziono wtedy z Warszawy do muzeów i bibliotek rosyjskich. Ostatni raz powtórzyli tę operację – niszcząc i paląc zbiory Biblioteki Narodowej – Niemcy w czasie II wojny światowej.

Ale słowo niepodległe – nie przegrało. Jest tutaj, zapisane, dostępne. Zaprasza. Pozwala zrozumieć: czym jest niepodległość i ile jest warta.

Prof. Andrzej Nowak

Zobacz Aleje Niepodleglości https://bn.org.pl/projekty/aleje-niepodleglosci


Komentarze

Komentując naszą treść zgadzasz się z postanowieniami naszego regulaminu.
captcha

Poinformuj Redakcję

Jeżeli w Twojej okolicy wydarzyło się coś ciekawego, o czym powinniśmy poinformować czytelników, napisz do nas.

Twoich danych osobowych nie udostępniamy nikomu, potrzebujemy ich jedynie do weryfikacji podanej informacji. Możemy do Ciebie zadzwonić, lub napisać Ci e-maila, aby np. zapytać o konkretne szczegóły Twojej informacji.

Twoje Imię, nazwisko, e-mail jako przesyłającego informację opublikujemy wyłacznie za Twoją zgodą.

Zaloguj się


Zarejestruj się

Rejestrując się lub logując się do Portalu Księgarskiego wyrżasz zgodę na postanowienia naszego regulaminu.

Zarejestruj się

Wyloguj się