IBE opublikował projekty podstaw programowych dla liceów i techników. W polskim obowiązkowy kanon i 287 przykładowych tekstów
Projekty dla szkół ponadpodstawowych
Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy (IBE PIB) opublikował 22 października 2026 roku projekty podstaw programowych kształcenia ogólnego dla czteroletniego liceum, pięcioletniego technikum, szkół branżowych I i II stopnia oraz szkół specjalnych. Przygotowało je 292 ekspertów z całego kraju pracujących w 26 zespołach przedmiotowych — nauczyciele, wykładowcy akademiccy, badacze i egzaminatorzy okręgowych komisji egzaminacyjnych. Projekty przeszły kilkustopniową recenzję, w której wzięło udział 120 specjalistów.
To kolejny etap reformy „Reforma26. Kompas Jutra”. Nowa podstawa obowiązuje od września 2026 roku w klasach I i IV szkoły podstawowej, a w klasach pierwszych szkół ponadpodstawowych ma wejść 1 września 2027 roku. Opublikowane dokumenty nie są jeszcze obowiązującym prawem: zaopiniuje je rada monitorująca wdrażanie reformy, a następnie przeanalizuje Ministerstwo Edukacji Narodowej, które przygotuje przepisy i skieruje je do konsultacji publicznych.
Rok bazowy i obowiązkowy kanon
Według projektu pierwsza klasa liceum i technikum ma być tzw. rokiem bazowym — z jednakową podstawą dla wszystkich uczniów; przedmioty rozszerzone zaczynałyby się od drugiej klasy. IBE proponuje też zwiększenie liczby przedmiotów do wyboru dyrektora szkoły z 4 do 12, m.in. o filozofię, historię sztuki, wiedzę o mediach oraz język łaciński i kulturę antyczną.
Na lekcjach polskiego w roku bazowym uczniowie mają przeczytać co najmniej trzy dłuższe utwory podejmujące zagadnienia ważne dla współczesnego doświadczenia młodych ludzi, wybrane wspólnie przez nauczyciela i uczniów z literatury współczesnej, polskiej i światowej. Dwa z nich muszą być wydane po 1989 roku. W zakresie podstawowym w każdym roku szkolnym uczniowie mają czytać nie mniej niż cztery dłuższe utwory, krótsze utwory lub fragmenty, przy czym projekt wskazuje kanon, którego nie można pominąć:
wybrane utwory literatury staropolskiej, w tym „Bogurodzica” oraz wybrane pieśni i treny Jana Kochanowskiego;
wybrany dramat romantyczny (np. „Dziady” cz. III Adama Mickiewicza, „Kordian” Juliusza Słowackiego lub „Nie-Boska komedia” Zygmunta Krasińskiego), „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego i wybrany dramat XX wieku;
„Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza i „Lalka” Bolesława Prusa;
utwory lub fragmenty utworów polskich noblistów: Henryka Sienkiewicza, Władysława Stanisława Reymonta, Czesława Miłosza, Wisławy Szymborskiej i Olgi Tokarczuk;
wybrane utwory liryczne XIX, XX i XXI wieku;
wybrane utwory literatury europejskiej, w tym dramat Williama Shakespeare’a, oraz utwór spoza europejskiego i północnoamerykańskiego kręgu kulturowego;
utwory o wojnie, okupacji i totalitaryzmach XX wieku — zarówno fikcja, jak i literatura faktu.
W zakresie rozszerzonym uczniowie mają czytać co najmniej dwa dłuższe utwory w roku, teksty charakterystyczne dla prądów literackich od baroku po postmodernizm oraz artykuły naukowe z co najmniej dwóch dyscyplin humanistyki, w tym esej filozoficzny. Autorzy projektu podkreślają, że podstawa „daje nauczycielowi znaczną swobodę w doborze lektur”.
287 przykładowych tekstów
Do projektu dołączono listę 287 przykładowych tekstów do omówienia w zakresie podstawowym i rozszerzonym. To nie są lektury obowiązkowe, lecz propozycje dla nauczycieli. Obok klasyki — od „Boskiej komedii” Dantego i „Don Kichota” Cervantesa po „Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego — znalazło się na niej wiele książek współczesnych, polskich i zagranicznych, m.in.:
„27 śmierci Toby’ego Obeda” Joanny Gierak-Onoszko, „Cukry” Doroty Kotas, „Smutek cinkciarza” Sylwii Chutnik, „Wielki przypływ” Jarosława Mikołajewskiego oraz „Inna dusza” i „Kult” Łukasza Orbitowskiego;
„Ciemno, prawie noc” Joanny Bator, „Nić Ariadny” Jana Bajtlika i „Między nami dobrze jest” Doroty Masłowskiej;
„Sapiens”, „Homo Deus”, „21 lekcji na XXI wiek” i „Nexus” Yuvala Noaha Harariego;
„Igrzyska śmierci” Suzanne Collins, „Oryks i Derkacz” oraz „Penelopiada” Margaret Atwood, „Ukochane równanie profesora” Yōko Ogawy i „Miniaturzystka” Jessie Burton;
cykl o wiedźminie Andrzeja Sapkowskiego;
teksty Szymona Bujalskiego o kryzysie klimatycznym i transformacji energetycznej, np. „Recepta na lepszy klimat”.
Co dalej
Od 28 października IBE PIB prowadzi cykl webinarów z autorami projektów. Każde spotkanie dotyczy jednego przedmiotu i jest transmitowane na kanale YouTube instytutu, a pytania można zadawać w trakcie transmisji. Równolegle autorzy czekają na uwagi rady monitorującej reformę. Zgodnie z harmonogramem reformy w 2031 roku, gdy pierwsi uczniowie uczący się według nowych podstaw ukończą pełny cykl kształcenia, mają się odbyć nowa matura i nowy egzamin ósmoklasisty.
Źródło: IBE PIB; projekt podstawy programowej z języka polskiego dla liceum i technikum (PDF); Portal Samorządowy.