„Czytające Państwo”. Koalicja Czytająca Polska proponuje traktować czytanie jak infrastrukturę krytyczną
- Sześć obszarów, jedno słowo: POLSKA
- Dane, na które powołuje się publikacja
- Pięć kroków bez nowego funduszu
- Czerwcowy list do premiera
- Kto tworzy koalicję
Publikacja „Czytające Państwo” to broszura adresowana do decydentów — zarówno osób na eksponowanych stanowiskach, jak i liderów zmiany w mniejszej skali. Prace koalicji Czytająca Polska koordynuje Fundacja Powszechnego Czytania, a autorką tekstu jest Maria Deskur, prezeska FPC.
Punktem wyjścia jest diagnoza: regularnie czyta dziś około 7 procent Polek i Polaków, a około 40 procent mieszkańców deklaruje przeczytanie w ciągu roku choćby jednej książki. Zdaniem autorów czytanie przestaje być wyłącznie sprawą kultury, a staje się kwestią bezpieczeństwa i rozwoju.
Sześć obszarów, jedno słowo: POLSKA
Publikacja wskazuje sześć strategicznych obszarów funkcjonowania państwa, w których — jak przekonują autorzy — czytanie działa jako narzędzie wzmacniania odporności. Pierwsze litery ich nazw układają się w słowo POLSKA:
- P — bezpieczeństwo i odporność społeczna: czytanie buduje sprawczość, umiejętność samoorganizacji i gotowość wspólnot lokalnych do współpracy
- O — modele AI i odporność na dezinformację: krytyczne myślenie warunkuje bezpieczne korzystanie ze sztucznej inteligencji
- L — gospodarka i innowacyjność: czytanie jest niezbędne do wykształcenia co najmniej ośmiu z dziesięciu kompetencji przyszłości wskazanych przez Światowe Forum Ekonomiczne na 2030 rok
- S — edukacja dla przyszłości: czytanie i rozmowa o książkach jako fundament kompetencji językowych, poznawczych i cyfrowych
- K — zdrowie i stabilność psychiczna: wspólne czytanie jako narzędzie profilaktyki uzależnień, depresji, samotności i demencji
- A — stabilność ustrojowa: czytanie uczy akceptacji różnic i łagodzi polaryzację
Dane, na które powołuje się publikacja
Autorzy przywołują wyniki badań z różnych dziedzin — od neuronauki po ekonomię. Według publikacji osoby nieufające mediom społecznościowym i czerpiące wiedzę z innych źródeł mają o 15 procent wyższą zdolność wykrywania dezinformacji, uczniowie czytający regularnie co najmniej 20 minut dziennie osiągają wyniki na poziomie 90. centyla — również w testach z matematyki i kompetencji cyfrowych — a sześć minut czytania obniża poziom stresu o ponad 60 procent.
W publikacji odnotowano też, że w 2026 roku po raz pierwszy w historii polskiej pediatrii do podręcznika kierunkowego trafił rozdział o wpływie czytania na rozwój dziecka. Jako punkt odniesienia autorzy wskazują Szwecję, która na strategię czytelniczą na lata 2026–2031 przeznaczy około 100 milionów euro rocznie.
„Nasza publikacja jest zaproszeniem do wspólnego przeformułowania sposobu, w jaki myślimy o czytaniu: nie jako o budulcu kultury li tylko, lecz jako o infrastrukturze krytycznej bezpieczeństwa, edukacji, rozwoju i przyszłości naszego kraju” — podkreśla Maria Deskur.
Pięć kroków bez nowego funduszu
Autorzy zaznaczają, że wdrożenie proponowanych zmian nie wymaga tworzenia nowego, wielomiliardowego funduszu, lecz wykorzystania zasobów, którymi państwo już dysponuje:
- Zdrowie — rekomendowanie czytania rodzinnego jako profilaktyki przez NFZ, przychodnie i Narodowy Program Zdrowia
- Edukacja — strategie wspierania radości czytania na każdym przedmiocie, nie tylko na języku polskim
- Nauka i rozwój — kursy o roli czytania na uczelniach oraz zachęty do czytania w politykach kadrowych firm i spółek Skarbu Państwa
- Praca i polityka społeczna — szkolenia dla urzędów pracy i pracowników społecznych, minibiblioteki w ośrodkach pomocy społecznej, domach dziecka i żłobkach
- Bezpieczeństwo — międzywydziałowe zespoły do spraw odporności społecznej w gminach, wykorzystujące biblioteki i wspólne czytanie
Czerwcowy list do premiera
Publikacja rozwija list, który 16 czerwca 2026 roku koalicja Czytająca Polska skierowała do premiera Donalda Tuska wraz z sygnatariuszami ze środowisk psychologii, prawa cyfrowego, biznesu i mediów. Postulowano w nim wpisanie do budżetu państwa na 2027 rok pół miliarda złotych rocznie na upowszechnianie czytania, przywrócenie Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa oraz włączenie edukacji budującej odporność na dezinformację do Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2027–2031.
Jak podkreślają autorzy, „Czytające Państwo” pokazuje, w jaki sposób — niezależnie od decyzji budżetowych rządu — instytucje, samorządy i firmy mogą zacząć wdrażać te postulaty własnymi zasobami.
Kto tworzy koalicję
Koalicja Czytająca Polska to nieformalna, międzysektorowa sieć działająca od 2020 roku, skupiająca fundacje, biblioteki, samorządy, wydawców, firmy i instytucje. W 2024 roku ukazała się jej pierwsza publikacja strategiczna — „Czytająca szkoła”, napisana w całości przez ekspertów-wolontariuszy.
Prace koalicji koordynuje Fundacja Powszechnego Czytania — pierwsza polska organizacja nagrodzona Library of Congress Literacy Award, członek sieci EURead i FELA oraz lider konsorcjum prowadzącego ogólnoeuropejski program upowszechniania czytania na zlecenie Komisji Europejskiej.
Pełna treść publikacji jest dostępna bezpłatnie w formacie PDF; broszura ukaże się także w wersji drukowanej.
Źródło: materiał prasowy Fundacji Powszechnego Czytania z 3 września 2026; fpc.org.pl/czytajace-panstwo; czytajacapolska.pl.