Koalicja UE na rzecz Czytelnictwa zainaugurowana w Brukseli. Memorandum Warszawskie jej dokumentem założycielskim

Czym jest Koalicja

Konferencja inaugurująca Koalicję Unii Europejskiej na rzecz Czytelnictwa odbyła się w Brukseli 22 i 23 września 2026 roku. To nowa, międzysektorowa inicjatywa Komisji Europejskiej, która ma wzmacniać czytelnictwo i kompetencje czytelnicze w całej Europie. Koalicja jest jednym z działań przewidzianych w Planie działania na rzecz kompetencji podstawowych (Action Plan on Basic Skills), przyjętym w marcu 2025 roku w ramach unijnej strategii Union of Skills.

Merytoryczne podstawy Koalicji od stycznia przygotowywało sześć organizacji: Fundacja Powszechnego Czytania — jedyna z Polski w tym gronie — oraz EURead (European Association of Reading Promotion Organisations), FELA (Federation of European Literacy Associations), EBLIDA (European Bureau of Library, Information and Documentation Associations), Uniwersytet w Urbino i European STEM Coalition.

„Z nadzieją patrzymy na to, co przed nami. To bezprecedensowa sytuacja — czytanie staje się dla Europy narzędziem budowania przyszłości” — mówi Maria Deskur, prezeska Fundacji Powszechnego Czytania.

Dlaczego teraz: dane Komisji Europejskiej

Jak wskazuje Komisja Europejska, powołując się na wyniki badania PISA 2025, co trzeci piętnastolatek w Unii (31,3 procent) nie osiąga minimalnego poziomu biegłości czytelniczej. Z kolei według Ankiety Umiejętności Dorosłych (Survey of Adult Skills) z 2023 roku co czwarty dorosły w wieku produkcyjnym ma trudności z czytaniem i pisaniem.

Niski poziom czytelnictwa — jak podkreśla Komisja — może ograniczać szanse na zatrudnienie, pogarszać stan zdrowia, zwiększać podatność na dezinformację i osłabiać uczestnictwo w życiu demokratycznym.

Memorandum Warszawskie

Pierwszy dzień konferencji, prowadzony przez Annę Gumbau, otworzył wykład Normundsa Popensa, zastępcy dyrektora generalnego ds. edukacji, młodzieży, sportu i kultury w Komisji Europejskiej, zatytułowany „Redirecting the flow: How Europe can inspire a revival of literacy”.

Następnie zaprezentowano Memorandum Warszawskie (Warsaw Memorandum) — założycielski dokument Koalicji. Powstał podczas warsztatów, które 6 i 7 maja 2026 roku Fundacja Powszechnego Czytania współorganizowała w Warszawie. Wzięło w nich udział 40 interesariuszy z całej Europy, którzy wspólnie zdefiniowali, czym jest czytelnictwo we współczesnej Europie, wskazali główne bariery na poszczególnych etapach życia i zaproponowali pierwsze kroki długofalowej współpracy.

Dokument formułuje między innymi zasady dotyczące:

  • rozumienia czytelnictwa jako kompetencji wielowymiarowej, rozwijanej przez całe życie,

  • stabilnego finansowania publicznego działań na rzecz czytelnictwa,

  • równego dostępu do książek niezależnie od pochodzenia i miejsca zamieszkania,

  • roli lokalnych ekosystemów czytelnictwa — bibliotek, szkół i ośrodków wczesnej edukacji,

  • opierania polityk czytelniczych na dowodach i doświadczeniu osób uczących się.

Memorandum jest otwarte do poparcia — mogą je wyrazić instytucje unijne, rządy państw członkowskich, a także organizacje, instytucje, firmy i osoby prywatne. Koalicja będzie rozwijać dokument w miarę postępu prac.

Polskie głosy w Brukseli

W panelach dyskusyjnych wystąpili przedstawiciele instytucji unijnych, w tym Prezydencji Irlandii w Radzie UE, oraz organizacji pozarządowych, m.in. European Partnership for Democracy. W panelu o ekosystemach czytelnictwa — obok przedstawicieli m.in. Norweskiego Centrum Czytelnictwa i Bologna Children's Book Fair — zasiadła Maja Meissner-Filipek, założycielka Meissner & Partners. „Kompetencje przyszłości to w ogromnej mierze kompetencje wynikające z czytania i współcześni menedżerowie i liderzy powinni zdawać sobie z tego sprawę” — mówiła.

Poparcie dla Memorandum wyrazili m.in. przedstawiciele sieci Biedronka oraz wydawnictwa Nowa Era. Arkadiusz Mierzwa z Jeronimo Martins Biedronka przypomniał dwanaście lat konkursu Piórko i sprzedaży książek w sieci, a Andrzej J. Kozłowski, prezes Nowej Ery (należącej do Sanoma Learning), zapowiedział udział wydawnictwa w pracach Koalicji, odwołując się do wyników PISA 2025 i opublikowanego przez Sanomę badania European Teacher Survey.

Drugi dzień i kolejne kroki

Drugiego dnia uczestnicy z 23 krajów — reprezentujący edukację, kulturę, ochronę zdrowia, technologie cyfrowe, biznes i organizacje pozarządowe — wzięli udział w otwartych warsztatach prowadzonych metodą Open Space Technology. Moderowali je Maria Deskur oraz Andrew Cranfield, dyrektor EBLIDA. Punktem wyjścia było pytanie, jak zorganizować pracę Koalicji, by prowadziła do systemowej zmiany.

Pracami Koalicji pokieruje konsorcjum wyłonione w konkursie, który ma zostać ogłoszony wkrótce. Koalicja zobowiązała się również do publikowania corocznego Europejskiego Raportu o Czytelnictwie (European Literacy Report) i do wspierania wymiany dobrych praktyk między krajami i sektorami.

Fundacja Powszechnego Czytania działa od ośmiu lat; jako pierwsza polska organizacja otrzymała Library of Congress Literacy Award. Koordynuje prace koalicji Czytająca Polska, jest inicjatorką m.in. kampanii #TataTeżCzyta, programu Ratownicy Czytelnictwa i akcji Książka na receptę.

Źródło: materiał prasowy Fundacji Powszechnego Czytania z 23 września 2026; EBLIDA; The Brussels Times.