Na łamach „Gazety Wyborczej" ogłoszono dwudziestkę nominowanych do jubileuszowej, 30. edycji Nagrody Literackiej „Nike". Wśród wyróżnionych znaleźli się m.in. Szczepan Twardoch z wojenną powieścią „Null", Zyta Rudzka — laureatka Nike z 2023 roku — z nową powieścią „Tylko durnie żyją do końca", oraz Maciej Hen z autobiograficzną „Tratwą z pomarańczami". Dla dziesięciorga autorów to pierwsza nominacja do tej nagrody.
Jubileuszowa, 30. edycja
Tegoroczna edycja Nagrody Literackiej „Nike" ma wyjątkowy charakter — to już trzydziesty raz, kiedy jury ocenia najlepszą polską literaturę minionego roku. Nagroda, współorganizowana przez „Gazetę Wyborczą" i Fundację Nagrody Literackiej Nike, należy do najważniejszych wyróżnień literackich w Polsce. Laureat lub laureatka otrzymuje statuetkę zaprojektowaną przez Gustawa Zemłę oraz czek na 100 tysięcy złotych. Swoją osobną nagrodę przyznają również czytelnicy i czytelniczki „Wyborczej".
Pełna lista nominowanych
Tegoroczna dwudziestka obejmuje szerokie spektrum gatunków. Literaturę faktu reprezentują m.in. Anna Bikont z „Nie koniec, nie początek. Powojenne wybory polskich Żydów" oraz Marta Grzywacz z „Radość Soboty. Archiwum życia i śmierci" — obie skupiają się na relacjach polsko-żydowskich. Reportażowe nominacje otrzymali również Michał Tabaczyński za „Kieszonkową metropolię. W rok dookoła Bydgoszczy" oraz Kasper Bajon za „Poznań kolonialny. Rodzinna historia z Tanzanią w tle".
Wśród biografii wyróżniono Łukasza Garbala za ponad osiemsetostronicowy „Wańkowicz. Życie na kraterze" oraz Krzysztofa Łapińskiego za biografię Sokratesa „Najmądrzejszy". Do nominacji za beletrystykę — oprócz Twardocha, Rudzkiej i Hena — dołączyli: Michał Komar z „Józef, czyli...", Maciej Siembieda z „Gołoborzem", Maciej Sieńczyk z „Pijaczkiem", Weronika Murek z „Urodzinami" oraz Jarosław Mikołajewski z esejem „Marsala". Jedynym debiutem w tegorocznej stawce jest zbiór opowiadań Doroty Grabek „Zmartwychwstanki". Pierwszą nominację zdobyło też wydawnictwo ArtRage za powieść historyczną z elementami horroru „Krzywda" Pawła Rzewuskiego.
Nike sięgają w tym roku również po poezję — nominacje przypadły tomom Jurijego Zawadskiego („Jak poczuć się samotnym w zatłoczonym pociągu"), Justyny Kulikowskiej („Wnyki dla światła"), Tomasza Pietrzaka („Bery z dzielni") i Anny Piwkowskiej („Prześwity").
Szczepan Twardoch — czwarta nominacja z „Null"
Tegoroczna nominacja to dla Twardocha już czwarta przygoda z Nike — i jak dotąd nagroda główna pozostaje poza jego zasięgiem. Powieść „Null" (Marginesy, 2025) to radykalna zmiana tematyczna w stosunku do wcześniejszych książek autora. Twardoch zaciągnął się jako wolontariusz obserwator na ukraiński front, a efektem tych doświadczeń jest bezlitosna powieść wojenna osadzona na pierwszej linii frontu — właśnie na „nullu". Jej bohater, Koń, z własnej woli zostawia za sobą wszystko i jedzie walczyć w nie swojej wojnie. Książka, wydana po rozstaniu z wieloletnim Wydawnictwem Literackim, ukazała się nakładem Marginesy.
Szczepan Twardoch urodził się w 1979 roku w Żernicy na Górnym Śląsku, z wykształcenia jest socjologiem — absolwentem Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Jako rodowity Ślązak niezmiennie powraca w swojej prozie do kwestii śląskiej tożsamości, historii i kultury; w powieści „Drach" pisał nawet po śląsku. Jego dorobek obejmuje m.in. bestsellerowe „Morfinę" (2012), „Dracha" (2014), „Króla" (2016), „Królestwo" (2018), „Pokorę" (2020) i „Chołod" (2022) — łącznie ponad milion sprzedanych egzemplarzy. Jest laureatem Paszportu „Polityki", Nagrody im. Kościelskich i wielu innych wyróżnień; jego prawa wydawnicze sprzedano do kilkunastu krajów.
Zyta Rudzka — laureatka wraca do finału
Zyta Rudzka jest w wyjątkowej sytuacji: jako laureatka poprzedniej edycji Nike (2023) wróciła do stawki nominowanych z nową powieścią. „Tylko durnie żyją do końca" kontynuuje jej eksperymenty z formą, językiem i nieoczywistymi bohaterkami, które stały się znakiem rozpoznawczym jej twórczości.
Zyta Rudzka to pisarka, dramatopisarka, poetka i scenarzystka, absolwentka Wydziału Psychologii Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie. Debiutowała powieścią „Białe klisze" w 1991 roku. Przez dekady budowała pozycję autorki literacko odważnej, ceniącej formalne ryzyko i niestereotypowe bohaterki; jej twórczość doczekała się przekładów na kilkanaście języków, w tym angielski, niemiecki, japoński i francuski. Nike 2023 przypadła jej za „Ten się śmieje, kto ma zęby" — powieść o wdowie po dżokej, nagradzaną jeszcze przed galą m.in. Poznańską Nagrodą Literacką im. Adama Mickiewicza i Nagrodą Literacką Warszawy.
Maciej Hen — autobiograficznie o Marcu '68
„Tratwa z pomarańczami" (Filtry, 2025) to pierwsza w dorobku Macieja Hena książka wspomnieniowa. Autor wraca do Warszawy lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych: do inteligenckiego domu na Mokotowie, szkolnych zabaw i pierwszych miłości, ale też do stopniowego odkrywania żydowskiej tożsamości i narastającego antysemityzmu, który kulminuje w Marcu '68. Jak sam mówi, traktuje tę książkę jako posłannictwo — świadectwo dla młodszych pokoleń, które znają te czasy jedynie z podręczników. Artykuł e-teatru wskazuje wprost na jej autobiograficzny wymiar: to opowieść syna słynnego pisarza Józefa Hena o własnym dorastaniu.
Maciej Hen urodził się w 1955 roku w Warszawie. Jest pisarzem, tłumaczem, publicystą, filmowcem i fotografem — absolwentem wydziału operatorskiego łódzkiej filmówki. Debiutował powieścią „Według niej" (2004, pod pseudonimem). W swoim dorobku ma powieści historyczne cenione za erudycję i lekkie pióro: „Solfatarę", „Segretario" (2023) i inne. „Tratwa z pomarańczami" to jego pierwszy tekst wprost autobiograficzny.
Jury i harmonogram
Przewodniczącym jury 30. edycji jest Witold Bereś — dziennikarz, scenarzysta filmowy, eseista, autor m.in. biografii Jerzego Pilcha. Obok niego zasiadają: Anna Arno (poetka i eseistka), Bogdan Białek (poeta), Andrzej Brzeziecki (historyk, publicysta), Zbigniew Mentzel (prozaik i eseista), Natasza Parzymięs (reżyserka, scenarzystka), Radosław Romaniuk (literaturoznawca, biograf) oraz Katarzyna Sawicka-Mierzyńska (literaturoznawczyni).
Siódemkę finalistów jury ogłosi na początku września 2026 na łamach „Wyborczej". Laureat lub laureatka 30. edycji Nike zostanie ogłoszony podczas uroczystej gali 4 października 2026 (niedziela).